Przez dojrzałość szkolną rozumie się gotowość dziecka do podjęcia obowiązku szkolnego. Pod tym określeniem kryje się wiele aspektów rozwoju małego człowieka, które należy wziąć pod uwagę, rozważając jego szanse na radzenie sobie z nauką w szkole i funkcjonowaniem w roli ucznia.

U naszych sześciolatków wyraźnie widać zmiany w rozwoju fizycznym. Urosły przez wakacje, niektórym wypadły mleczne zęby i pojawiły się pierwsze stałe. Dzieci mają mnóstwo energii, są bardziej wytrzymałe i odporne na zmęczenie niż przed rokiem.
Zmiany widać także w ich zachowaniu. Stają się coraz bardziej samodzielne, zaradne, mniej chaotyczne. Umieją bawić się i pracować w grupie, potrafią nawiązywać przyjaźnie i same próbują rozwiązywać konflikty między sobą. Dzieci w tym wieku zaczynają być wrażliwe na oczekiwania i reakcje osób z otoczenia, zaczynają uwzględniać relacje „ja – inni”, więc są zdolne do liczenia się z innymi osobami, do rezygnowania z własnych pragnień, kontrolowania swoich reakcji emocjonalnych. Dziecko ma silną potrzebę aprobaty, uznania i miłości (bycia docenianym i kochanym) i potrafi swoje zachowania podporządkować zaspokojeniu tych potrzeb (zrobi wszystko, by inni obdarzyli go miłością, uznaniem, akceptacją).

Myślenie sześciolatka jest konkretne, kształtowane raczej przez bezpośrednie spostrzeżenia i doświadczenia niż przez operacje umysłowe. Dzieci w tym okresie poświęcają więcej uwagi zdarzeniom zachodzącym w środowisku. Rozwijają się ich zdolności rozumienia pojęć kształtu i wielkości, przestrzeni, relacji miedzy elementami, czasu, liczby. Sześciolatek rozumie, że duża rzecz widziana z odległości wydaje się mniejsza niż widziana z bliska, dobrze rozróżnia własną lewą i prawą stronę ciała, ma wiedzę na temat dni tygodnia, miesięcy, pór roku.
Dziecko w tym wieku powinno dobrze zapamiętywać wierszyki i teksty piosenek, umieć odtworzyć proste struktury rytmiczne, radzić sobie z opanowaniem lub rozpoznawaniem melodii.
Ważne jest, by 6-latek miał już ustaloną dominację jednej ze stron ciała podczas wykonywania różnych czynności. Z punktu widzenia psychologii klinicznej zarówno leworęczność jak i praworęczność są prawidłowe, przy czym praworęczność częściej występuje w populacji, czyli jest powszechniejsza.

Sprawność ruchowa dziecka przejawia się w umiejętnościach biegania, skakania, wspinania się, łapania, kopania i rzucania piłki, jazdy na rowerze (na dwóch kółkach), jazdy na rolkach, łyżwach, nartach itp. Ruchy są przy tym płynne i skoordynowane.

Sprawne manualnie dziecko potrafi precyzyjnie wykonać czynności samoobsługowe: zasznurować buty, zapiąć guziki; dobrze radzi sobie z wykonaniem prac plastycznych takich jak: rysowanie, malowanie, wydzieranie, klejenie, wycinanie nożyczkami, lepienie; lubi bawić się klockami, układankami, mozaikami.
Aby mogło opanować podstawowe szkolne umiejętności - czytanie, pisanie i liczenie - sześcioletnie dziecko musi osiągnąć właściwy poziom rozwoju mowy oraz percepcji słuchowej i wzrokowej.

Prawidłowy rozwój mowy sześciolatka umożliwia dziecku skuteczne komunikowanie się z otoczeniem, stymuluje jego rozwój społeczny i myślenie. Dziecko w tym wieku powinno formułować wypowiedzi w formie zdań złożonych, na ogół poprawnych pod względem gramatycznym, w sposób płynny (bez zacinania się) i poprawnych pod względem wymowy. Pod koniec 4 roku życia dziecko powinno wymawiać głoski: s, z, c, dz, r. Pod koniec 5 r. ż. powinno realizować spółgłoski sz, ż, cz, dź. Sześciolatek powinien wymawiać prawidłowo wszystkie głoski.

Dzięki sprawnemu funkcjonowaniu percepcji słuchowej dziecko spostrzega, a także zapamiętuje i rozpoznaje dźwięki, wśród których znajdują się też dźwięki mowy. Ważna jest umiejętność rozróżniania głosek; dokonywanie analizy głoskowej (wydzielanie głosek z wyrazów), sylabowej (wydzielanie sylab z wyrazów) i wyrazowej (wydzielanie wyrazów ze zdań) oraz synteza głoskowa, sylabowa i wyrazowa (łączenie głosek w wyrazy, scalanie sylab w wyrazy, budowanie z wyrazów zdań). 5-latki powinny umieć wydzielić pierwszą głoskę w wyrazie (w tzw. nagłosie), zsyntetyzować wyrazy z sylab i zdania z wyrazów. Dzieci z najstarszej grupy przedszkolnej powinny pod koniec roku szkolnego dokonywać pełnej analizy i syntezy głoskowej i sylabowej wyrazów. Analiza i synteza głoskowa wymaga świadomego uczenia się pod kierunkiem dorosłego, ponieważ samorzutnie nie rozwinie się.

Prawidłowo rozwijająca się percepcja wzrokowa umożliwia dostrzeganie podobieństw i różnic między przedmiotami, obrazkami i układami przestrzennymi, składanie części w całość (puzzle, układanki itp.), rozumienie historyjek obrazkowych, odwzorowywanie figur geometrycznych prostych i złożonych. 6-latek potrafi bezbłędnie narysować koło, kwadrat, trójkąt i romb.

Należy dbać, by dziecko przyswoiło sobie prawidłowe nawyki ruchowe: właściwy sposób trzymania ołówka (w 3 palcach), właściwy kierunek rysowania linii pionowych (z góry na dół), poziomych (od lewej ku prawej) i okręgów (niezgodnie z ruchem wskazówek zegara).
Pamiętać należy także o tym, że przyszły uczeń musi mieć motywację do wysiłku umysłowego oraz zdolność do koncentrowania i utrzymania uwagi na zadaniu przez dłuższy czas.

Opracowała:
mgr Agnieszka Zachodni
Specjalistyczna Poradnia
dla Dzieci i Młodzieży Dyslektycznej

Literatura:
Bogdanowicz, M. (1991). Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym. WSiP. Warszawa
Turner, J. S., Helms, D.B. (1999). Rozwój człowieka. WSiP. Warszawa